Leeswijzer

Dit webartikel is gebaseerd op het Trendscenario en de Themaverkenningen. De onderbouwing voor de hier gepresenteerde teksten, cijfers en figuren kunt u in deze onderdelen vinden, tenzij anders aangegeven. Het Trendscenario en de Themaverkenningen geven een beeld van hoe onze volksgezondheid en zorg zich de komende 25 jaar ontwikkelen als we op de huidige voet door zouden gaan en niets extra’s zouden doen. Op deze manier kunnen de maatschappelijke opgaven voor de toekomst in kaart gebracht worden.

Kernboodschap

De druk op ons dagelijkse leven neemt toe
De samenleving krijgt op verschillende gebieden te maken met toenemende druk. Dit kan stress en gezondheidsproblemen veroorzaken. Zo ervaren scholieren en studenten steeds meer prestatiedruk. Ook op de arbeidsmarkt zijn er ontwikkelingen die kunnen leiden tot meer druk en stress, zoals de steeds grotere invloed van de 24-uurseconomie en de verdere flexibilisering van arbeidsrelaties. Vooral voor de groep mensen die werk, zorg voor de kinderen en mantelzorg moet combineren lijken veel drukverhogende ontwikkelingen samen te komen. Verdergaande verstedelijking zorgt ook voor meer druk en drukte, en kan leiden tot minder ruimte voor groen en water waar mensen kunnen ontspannen.

Jongeren en jongvolwassenen ervaren steeds meer prestatiedruk

Er zijn verschillende ontwikkelingen die zorgen voor een toenemende druk op ons dagelijkse leven. Dit kan leiden tot meer stress en daarmee samenhangende gezondheidsproblemen. Scholieren en studenten ervaren steeds meer prestatiedruk. Studentpsychologen geven aan dat ze steeds meer studenten in hun spreekkamer zien met steeds ernstiger en complexere klachten, waardoor meer jongeren moeten worden doorverwezen naar de huisarts of geestelijke gezondheidszorg. Ook gebruiken veel studenten ADHDAttention Deficit Hyperactivity Disorder (Aandachtstekort-stoornis met hyperactiviteit) -medicatie zonder hiervoor een recept te hebben van een huisarts of specialist. Ze gebruiken deze middelen om zich beter en langer te kunnen concentreren. Bijna de helft van de jongeren van 18 tot 25 jaar geeft aan (heel) moe te zijn, en ongeveer een op de vijf voelt zich (heel) bezorgd of (heel) gestrest. Tegelijkertijd voelt ruim 80 procent zich gelukkig en vrolijk (zie figuur).

Gebruikte indicator(en): Verschillende ervaren positieve en negatieve emoties van jongeren van 18 tot 25 jaar in 2016, zelfrapportage.

Gebruikte bron(nen): CBS, Jaarrapport 2017 Landelijke Jeugdmonitor.

Social media gebruik kan ook de druk op jongeren vergroten. Het kan ertoe leiden dat ze bang zijn om dingen te missen, en dat ze willen voldoen aan het ideaalbeeld dat via het selectief delen van hoogtepunten wordt gestimuleerd. Dit kan druk en stress veroorzaken, en in sommige gevallen leiden tot psychische problemen zoals angst, depressie en slaapproblemen. De toenemende mentale druk op jongeren en jongvolwassenen zou gevolgen kunnen hebben voor hun psychische gezondheid, en kan er bijvoorbeeld toe leiden dat er meer burn-out in deze groep gaat voorkomen.

Combineren van werk, zorg en leren onder druk

Ook op de arbeidsmarkt zijn er verschillende ontwikkelingen die kunnen leiden tot meer druk en stress. Door de steeds groter wordende invloed van de 24-uurseconomie kunnen werknemers het gevoel hebben altijd bereikbaar te moeten zijn, en met de toename van smartphones en andere ICT devices kùnnen zij dat ook. Verdere flexibilisering van arbeidsrelaties heeft positieve effecten op autonomie en eigen regie, maar brengt ook baan- en inkomensonzekerheid met zich mee, en daarmee negatieve effecten op de psychische gezondheid. Dit laatste geldt ook voor robotisering. Een andere ontwikkeling op de arbeidsmarkt is de steeds verdergaande digitalisering. Dit vraagt om andere competenties van werknemers, die bovendien snel veranderen. Een leven lang leren wordt hierdoor cruciaal. Voor sommige groepen, zoals laagopgeleiden, ouderen, flexwerkers en mensen met een slechte gezondheid, zal het lastig zijn om aan deze eisen te voldoen. Maar ook voor mensen die deze ontwikkeling wel bij kunnen benen, betekent een leven lang leren een toenemende druk op het dagelijks leven.

Vooral voor de groep die werk, zorg voor de kinderen en mantelzorg moet combineren, lijken veel drukverhogende ontwikkelingen samen te komen. Naast de hierboven beschreven ontwikkelingen op de arbeidsmarkt wordt er ook steeds meer gevraagd van de mantelzorg. Dit komt omdat het aantal ouderen toeneemt door de vergrijzing, terwijl de generatie kinderen van deze ouderen in verhouding kleiner wordt. Er zijn in de toekomst dus minder kinderen om voor de ouderen te zorgen. Daarnaast wonen steeds meer ouderen zelfstandig en/of alleen (zie webartikel De impact van de vergrijzing).

Steeds meer mensen wonen in de (drukke) stad

Driekwart van de totale bevolkingsgroei tot 2040 zal plaatsvinden in de grote en middelgrote gemeentes van de Randstad. Doordat steeds meer mensen in de stad willen wonen, zullen ook panden die nu leeg staan of anders worden gebruikt, zoals kerken of kantoren, worden toegevoegd aan het woningbestand. De woningdichtheid zal daardoor toenemen. Deze ontwikkelingen leiden ertoe dat het steeds drukker wordt in de stad.

Meer drukte en meer geluidsoverlast leiden tot meer stress en mentale vermoeidheid, en ook tot meer ziekte. Het intensievere gebruik van de steden is ook een bedreiging voor de ruimte die nu nog beschikbaar is voor groen en blauw (water). Groen en blauw kunnen een positief effect op de gezondheid hebben. Ontspanning en activiteiten in het groen en de nabijheid tot water kunnen chronische stress en concentratieproblemen verminderen. Ook bevorderen meer groen en water in de leefomgeving mogelijkheden tot contact, en daarmee de sociale samenhang. De verdergaande verstedelijking heeft ook positieve kanten. Het zorgt voor een verdere concentratie van economische activiteit, waardoor er meer draagvlak is voor voorzieningen en de invoer van innovaties zoals elektrisch vervoer of afvalscheiding en –hergebruik.